UBOS ezemu okubaala abaana mu massomero

BYA:OMULANGIRA DDEMBE YONAH

Chris N.Mukiza(PhD) akulira UBOS ekitongole ekivunanyizibwa ku bibaalo mu ggwanga alangiride nga entekateeka ya Baseline Education Census egenderedwamu okubaala abaana mu massomero ga pulayimale wekuzemu mu butongole.

Entekateeka eno yakumala enaku 4 ezitandiise leero nga 27,10 ekitegeza nga enaku z’omwezi 30 ejakuba eggwa era bagisimbulide mu giiya mu bitundu bya Acholi,Bunyoro,Karamoja,Kigezi,Rwenzori,Tooro ne West Nile

ENTEKATEEKA ENO EGENDEREDWAMU KI?

Entekateeka eno tegenderedwamu kumanya muwendo gwa bayizi gwokka bikomewo wabula egenda kuyambako gavumenti okumanya;1)Omuwendo omutuffu ogwa massomero gwetulina mu ggwanga,2)Omuwendo omutuffu gwa basomesa n’abakoozi ababayamabako mu buwereza,3)Omuwendo gwebikozesebwa n’engeri gyebikozesebwamu kigyanguyize okugatekeratekera obulungi.

LWAKI BALINGA ABALI MUBWANGU

Okusinzira ku bunene bw’omulimu ne banga eryaguweredwa,omuntu asobola okulowooza nti UBOS eringa eri mubwangu naye Lawrence Kimbowa omummyuka w’omwogezi w’ekitongole kino yatanyiza nti newankubade entekateeka eno eri mu massomero g’obwanannyini naga gavumenti,esiira mu bitundu ebyo bagenda kulisimba ku massomero ga gavumenti kubanga abantu abawebwa omulimu gw’okubala abaana babade tebagatukamu olw’okwekalakasa kwa basomesa okubade kugenda mu maaso mu ggwanga nga bagala gavumenti ebongeze omusaala.

Era kikulu nnyo okumanya nti abaana mu massomero gomu bitundu by’eggwanga ebirala babalibwa kubanga entekateeka eno yatandiika mugwa 04/2025.

2)Abantu 1,100 bebaweredwa omulimu gw’okubaala abaana n’okumanya ebibafaako era bekakaffu nti bajja koola omulimu omulungi.

OMULIMU GUNO GUKOLEBWA GUTYA?

Olw’okubanga entekateeka eno etunulide nnyo omuyizi ne bimwetolode,okusobola okukona ku kinnyusi waliwo ebibuuzo ebibuzibwa

A)Omuyizi omuli erinnya lye,emmyaka gye,obuzaale bwe,LIN ne NIN namba ye,ekibiina kye,omusomesa asinga omusomesa obulungi n’asinga omusomesa obubi,essomo lyasinga okwagala n’eryasinga okumukeeta,embeera nga wagisanga ku ssomero n’ebirala bingi.

B)Essomero omuli ebikwata ku ssomero okugeza nga weryatandiika,gyelisangibwa,ebikwata ku basomesa nga amanya n’obuzaale bwa bwe n’ebirala ebigwa mukoowe eryo,omuwendo gwabwe,obuyigirize bwabwe,amasomo ge basomesa n’ebirala bingi.

C)Ebikwata ku bayambako abasomesa mu buwereza nga abafumbi,abalongosa n’abalala abagwa mukiti ekyo omuli ebibakwatako,omuwendo gwabwe,engeri gyebakolamu emirimu gyabwe,engeri gyebafunamu emirimu n’ebirala bingi

D)Omuwendo gwebikozesebwa omuli entebbe abaana kwebasomera,ebitabo byebakozesa okusomesa abaana,embeera yegeresezo mu lufutifuti labaratory n’ebirala bingi.

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *