BYA:OMULANGIRA DDEMBE YONAH
Kyadondo,Kampala.
Jane Ruth Aceng, Minisita w’ebyobulamu akakasiza nga Uganda kati weli mu mawanga 10 agasooka agasobola okuzuula ekirwadde mubwangu nga kyakagwawo.
Bino Aceng abyogerede ku kitebbe kya NRM ekisangibwa e Kyadondo wabade ayongera okunyikiza obulungi amakulu g’omulamwa ogugamba nti “okukuma ebitukidwako” ekibiina kino kweri okutambuliza kampeyini zakyo ez’omulundi guno.
Eddala lino n’bibala ebirala bingi bitukidwako olw’ennongoosereza munkola y’emirimu nga beyambisa tekinologiya,okugaba obujjanjabi obujjuvu nga basinzira ku kirwadde,enkolagana enungi wakati w’abalwadde n’abasawo n’abakulembeze b’omubitundu abategezezanga bekikwatako buli wewabadengawo kyebekengera,n’obuvugirizi okuva mu gavumenti n’abagabi b’obuyambi.
BAZIMBYE AMALWALIRO AG’EKIKUGU AMANENE
Minisita Achieng yalambulude nti mu mmyaka 10 egiyise gavumenti ya NRM ezimbye amalwaliro ag’ekikugu amanene mu lufutifuti specialized referral hospitals 10 okuli:
–Mulago Specialized National Referral Hospital;Okuva Mulago weyasumusibwa okutuuka ku ddala eryo,abantu kati tekikyabetagisa kugenda bweru waggwanga okulongosebwa ku bwongo,ensusu,ensigo,ebibumba n’ebirala bingi.
–Uganda Cancer Institute;Ligaba obujjanjabi bwa kookolo obujjuvu.
Buli mwaka bajjanjaba abalwadde bakookolo abapya abasoba mu 8,000 era ne basibula abalwadde abasukka mu 450 buli lunaku nga bakozesa ebyuma eby’omulembe.
Gavumenti era ezimbye amalwaliro amakulu e Gulu ne Mbarara.
–Uganda Heart Institute;Kati eggwanga lirina obusobozi okujjanjaba ebirwadde by’omutima byonna ekikendezeza omuwendo gw’abantu abali bagenda ebweru weggwanga okubalongoosa emitima n’ebitundu 10%
–Mulago Specialised Women and Neonatal Hospital;Eddwaliro essira lisinga kuliteeka kubakyala abazito abali mu mbeera embi ennyo.
Abasawo nga beyambisa ebyuma eby’omulembe bakakola IVF 11 okuva mu August 2024.
-Kiruddu National Rereral National Hospital;Eddwaliro lino lya bitanda 200 era lituusa obujjanjabi obw’ekikugu naddala kubilwade nga puleesa,ekibumba,ensigo n’ebirala bingi.
-Kawempe National Referral Hospitali;Lino okusinga lituusa obujjanjabi obujjuvu kubakyala abazito nga beyambisa ebyuma ebyomulembe nga radiology, laboratory, ultrasound, ne CT scans n’ebirala bingi.
–China-Uganda Friendship Hospital Naguru;Eddwaliro lino lya ebitanda 200 naye nga essira baliteeka ku kujjanjaba ebizimba eby’enjawulo.
–Butabika National Referral Hospital;Eddwaliro essira lisinga ku kujjanjabi abantu abalina ekikyamu kubwongo.
Buli eddwaliro lino liyingiza abalwadde abasoba mu 1,300 buli lunaku era ne lisibula abalwadde abasukka mu 350 buli lunaku.
–Entebbe Children’s Surgical Hospital;Lituusa obujjanjabi obwengeri yonna eri abaana abato ku bwereere era mu mwaka gwa 2022 gwokka eddwaliro lino lyajjanjaba abaana abasoba mu 35,000 kwo n’okulongoosa abasoba 5,000.
EBIRALA EBITUKIDWAKO
-Banayuganda baali bawaangala okutuuka ku mmyaka 63.7 mu 2014 naye balinnya okutuuka ku myaka 68.2 mu 2024.
-Omuwendo gwa bakyala abali bafa nga bazaala gwakendeera n’bitundu 44% okuva ku 336/100,000 mu 2016 okutuuka ku 189/100,000 mu 2022.
– Omuwendo abaana abafira wansi w’emmyaka 5 gwakendeera n’ebitundu 18.5% okuva ku 64/1,000 mu 2016 okutuuka ku 52/1,000 mu 2022.
-Okugema abaana eddwande zinamuta kweyongera okutuuka ku bitundu 90% okuva mu 2019/20
– Obujjanjabi bwa siriimu bweyongera okuva ku bitundu 60% mu 2019/20 okutuuka ku 96.8% mu 2023/24.
-Obujjanjabi bwa TB bweyongera okuva ku 40% mu 2019/20 okutuuka ku 91.3% 2023/24.